Het Wenceslasplein, het beroemdste plein van Praag

Het Wenceslasplein (Tsjechisch: Václavské náměstí) is een plein, of beter gezegd een boulevard, in het centrum van de Tsjechische hoofdstad Praag. Sinds 1848 is het plein vernoemd naar Sint Wenceslaus. Het plein werd oorspronkelijk aangelegd om plaats te bieden aan een paardenmarkt. Met een lengte van 750 meter is het Wenceslasplein een van de grootste pleinen van Europa. In 1989 vond op dit plein de Fluwelen Revolutie plaats. Deze revolutie luidde ook het einde van het communistische tijdperk in.

Met zijn afmetingen van 750 bij 60 meter is het Wenceslausplein meer een boulevard dan een plein. Het plein loopt langzaam omhoog van het noordoosten naar het zuidwesten. Aan de zuidoostelijke kant bevindt zich het Nationaal Museum. Voor het museum staat een standbeeld van de heilige Wenceslaus te paard. Aan de andere kant van het plein ligt de Maria-Sneeuwkerk.

Lijn A van de metro van Praag loopt onder het Wenceslasplein door. De twee drukste metrostations van de stad, Muzeum en Můstek, liggen aan het plein. Op het plein staat ook de gedenkplaat ter nagedachtenis aan Jan Palach, de student die zich in 1969 op het plein in brand stak uit protest tegen het gebrek aan democratie in de toenmalige communistische Tsjechische Republiek.

Wenceslaus

Wenceslaus de Heilige (ca. 905 – Stará Boleslav, 28 september 929 of 935) was hertog van Bohemen en wordt door de katholieke kerk als heilige vereerd.

Hij werd geboren in 903, 908 of 910 (het exacte jaar is niet bekend) als zoon van Vratislav I van Bohemen. Zijn grootmoeder, de heilige Ludmila, voedde hem op volgens de christelijke leer. Na de dood van Wenceslaus’ vader werd zijn heidense moeder Drahomíra regentes van het hertogdom. Zij voerde een antichristelijk bewind. Het Boheemse volk smeekte Wenceslaus om de macht over te nemen. Dat deed hij rond 925 en hij stelde het hertogdom onder de bescherming van het Duitse Rijk. Onder zijn gezag vierde de Kerk in Bohemen de liturgie niet langer in het Byzantijns, maar in het Latijn. Wenceslaus was een vroom en deugdzaam man. Zijn liefde voor de eucharistie leek legendarisch: er werd gezegd dat hij zelf de tarwe zaaide voor de hosties en zelf de druiven perste voor de miswijn. Wenceslaus had een gelofte van maagdelijkheid afgelegd.

Als gevolg van een samenzwering van zijn moeder en zijn broer Boleslav werd hij op 28 september 935 vermoord. Zijn lichaam werd in stukken gesneden en begraven op de plaats van de moord. Zijn broer volgde hem op als Boleslav I, maar toen hij berouw had van zijn misdaad, trok hij een rouwgewaad aan en gaf hij opdracht de relikwieën van zijn broer over te brengen naar de Sint-Vituskerk in Praag.

Wenceslaus wordt nog steeds beschouwd als de beschermheilige van Bohemen en Tsjechië. Hij wordt nog steeds jaarlijks op 28 september herdacht.

Fluwelen revolutie

De Fluwelen Revolutie verwijst naar de politieke omwenteling die in het najaar van 1989 in Tsjechoslowakije plaatsvond. Ik vind het persoonlijk leuk om te weten dat Tsjechië onafhankelijk werd rond de tijd dat ik geboren werd. Het communistische regime werd zonder militair ingrijpen omvergeworpen. Deze revolutie vond onder andere plaats als gevolg van de val van de Berlijnse Muur en de verkiezing van de niet-communist Tadeusz Mazowiecki tot premier van Polen. Dat deze revolutie zonder geweld verliep, was te danken aan de weigering van de Sovjetleider Michael Gorbatsjov om troepen naar Praag te sturen.

Op 17 november 1989 hielden 15.000 studenten in Praag een vreedzame herdenkingsmars voor Jan Opletal. Opletal werd op 28 oktober 1939 door de nazi’s neergeschoten tijdens een studentendemonstratie tegen de Duitse bezetting en stierf enkele weken later. Zo werd hij het symbool voor latere studentenopstanden.

Tijdens deze mars werden ze tegengehouden door de oproerpolitie en met wapenstokken geslagen, ondanks het feit dat ze hadden verklaard vreedzame bedoelingen te hebben. Er ontstonden protesten tegen dit machtsvertoon van de politie, waarbij met name werd aangedrongen op een dialoog met de communistische partij over democratie, vrijheid en mensenrechten. Op 20 november 1989 gingen de studenten opnieuw massaal de straat op. Het Burgerforum werd opgericht door schrijver Václav Havel en econoom Václav Klaus, die van plan waren het protest te organiseren. In fabrieken, ziekenhuizen, kantoren en scholen werden stakingscomités opgericht. Er werd dus wel degelijk gedemonstreerd, maar dit gebeurde netjes na de werkdag.

Op 24 november 1989 hielden Alexander Dubček (die het land al in 1968, tijdens de Praagse Lente, in de richting van hervormingen wilde leiden), kardinaal František Tomášek en Václav Havel toespraken vanaf het balkon van het gebouw van de krant van de Socialistische Partij, ‘Svobodné Slovo’, op het Wenceslasplein. Ze werden gesteund door een actie waarbij honderdduizenden mensen met hun sleutels rinkelden. Er volgden massale demonstraties en er brak een algemene staking uit, die het land lamlegde. De regering zwichtte voor deze druk en er begonnen onderhandelingen tussen premier Ladislav Adamec en het Burgerforum. De onderhandelingen leidden tot een nieuwe regering, die op 10 december werd benoemd door president Gustáv Husák (die al sinds het einde van de Praagse Lente in 1968 aan de macht was). Diezelfde dag diende Husák zijn ontslag in, en op 29 december werd Havel door het parlement gekozen tot de nieuwe president van Tsjechoslowakije tijdens een ceremonie in de Kroningszaal van de Praagse Burcht.

De Fluwelen Revolutie was voorbij. Bij de daaropvolgende verkiezingen in juni 1990 verwierf het Burgerforum officieel het vertrouwen van het volk.

Nationaal Museum

Het Tsjechisch Nationaal Museum: Národní muzeum is het belangrijkste en bekendste museum van Tsjechië. Het hoofdgebouw staat aan het Wenceslasplein in de Nieuwe Stad van Praag. Het werd in 1818 opgericht door Kaspar Maria von Sternberg, in samenwerking met František Palacký. Tegenwoordig bezit het Nationaal Museum een collectie van 14 miljoen voorwerpen, verspreid over tientallen gebouwen.

Het museum werd op 15 april 1818 opgericht onder de naam „Vlastenecké muzeum v Čechách”, wat in het Nederlands „Nationaal Museum in Bohemen” betekent. In 1848 werd deze naam gewijzigd in „České muzeum“, wat in het Nederlands „Tsjechisch Museum“ betekent, en in 1854 kreeg het museum de naam „Království českého“, wat in het Nederlands „Museum van het Koninkrijk Bohemen“ betekent.

Het hoofdgebouw aan het Wenceslasplein is ontworpen door de Tsjechische architect Josef Schulz. De bouw vond plaats van 1885 tot 1891. Tot die tijd was het museum altijd tijdelijk ondergebracht in verschillende paleizen. Nu er een permanent gebouw was, werd het doel van het museum het verzamelen van nieuw materiaal. Aanvankelijk was het doel het behoud van de bestaande collectie.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw verwoest tijdens een bombardement, maar de collecties bleven behouden doordat ze tijdelijk naar andere opslagruimtes werden overgebracht. Na intensieve restauratiewerkzaamheden opende het museum in 1947 weer zijn deuren.

Tijdens de Praagse Lente in 1968 raakte de gevel ernstig beschadigd. De ontstane gaten werden in de jaren zeventig tot 1972 hersteld, maar bleven zichtbaar omdat de restaurateurs een lichtere soort zandsteen gebruikten. Het hoofdgebouw raakte ook beschadigd tijdens de aanleg van de Praagse metro in 1972 en 1978.

De collectie bestaat uit verschillende soorten voorwerpen en thema’s, namelijk:

• Prehistorie
• Archeologie
• Etnografie
• Munten
• Theater

Mary Snow-kerk

De Maria Snow-kerk, of in het Tsjechisch: Kostel Panny Marie Sněžné, is de kerk op het Wenceslasplein, een kerk die volledig in gotische stijl is gebouwd.

Nog voordat het Wenceslausplein werd aangelegd, stond er al een karmelietenklooster op de plek van de huidige kerk. De eerste steen werd in september 1347 door Karel IV gelegd ter herdenking van zijn kroning tot koning het jaar daarvoor. De naam van dit klooster was het Maria-Sneeuwklooster (Klášter Panny Marie Sněžné) en het gebouw draagt die naam nog steeds. In 1379 werd waarschijnlijk begonnen met de bouw van een driebeukige basiliek, die met een geplande lengte van meer dan 100 meter zelfs de Sint-Vituskathedraal zou hebben overtroffen. Tot 1397 werd echter alleen het koor voor de priesters voltooid. De toren, die aan het begin van de 15e eeuw werd voltooid, werd tijdens de Hussietenoorlogen opnieuw volledig verwoest. Tegelijkertijd was de Maria-Sneeuwkerk een centrum van de radicale aanhangers van de hussieten. Nadat de kerk in de 16e eeuw in verval was geraakt en de gewelven waren ingestort, herbouwden de franciscanen de Maria-Sneeuwkerk aan het begin van de 17e eeuw volledig opnieuw in renaissancestijl.

Jan Palach

Jan Palach leefde van 11 augustus 1948 tot 19 januari 1969 en was een Tsjechoslowaakse student die zich op 16 januari 1969 in Praag in brand stak uit protest tegen de bezetting van Tsjechoslowakije door de troepen van het Warschaupact. Hij deed dit naar aanleiding van de Praagse Lente van 1968 en vanwege het gebrek aan democratie in Tsjechoslowakije.

Nadat hij zichzelf in brand had gestoken, werd Palach met ernstige brandwonden (hij had brandwonden over 85 procent van zijn lichaam) naar een ziekenhuis gebracht en stierf drie dagen later. Zelfs op de dag van zijn overlijden, 19 januari, kwamen 200.000 mensen bijeen op het Wenceslasplein om hem te herdenken. Op 24 januari, de dag van zijn begrafenis, werd in het hele land onofficieel een minuut stilte in acht genomen. Meer dan 10.000 burgers woonden zijn begrafenis bij.

Met zijn daad wilde Palach een statement maken tegen het communistische regime dat destijds door Stalin werd geleid. Hij had van tevoren brieven aan de regering geschreven waarin hij onder andere eiste dat de censuur en de propaganda zouden worden opgeheven. Hij sprak namens een groep mensen die bereid waren zich op te offeren voor hun eisen. Zijn grote voorbeeld was Jan Hus, een kerkhervormer. Palach wilde ‘de waarheid laten zegevieren’ en dacht dat hij dit kon bereiken door zichzelf in brand te steken. Nadat hij deze brieven had geschreven, begaf hij zich naar het Wenceslasplein en stak zichzelf in brand.

De regering was onder de indruk van Palachs daad en heeft de reden voor zijn zelfverbranding verdraaid. Er bestaan ook vermoedens dat de regering het leven van de ernstig gewonde Palach zou hebben beëindigd. Dit is nooit bewezen.

Palach ligt begraven op de begraafplaats Olšany in Praag. De begrafenis mondde uit in een grote demonstratie tegen de bezetting. Een maand later (op 25 februari 1969) stak ook een andere student, Jan Zajíc, zichzelf in brand op het Wenceslausplein. Uiteindelijk bleken Palach en Zajíc twee van de in totaal tien mensen te zijn die zichzelf in brand staken uit protest tegen de manier waarop het land werd bestuurd. Palach staat vooral bekend als degene die zich als eerste in brand stak.